Мектепке күйзеліссіз бейімделу.

Оқу жылының басталуы тек бірінші сынып оқушылары үшін ғана емес, барлық жастағы балалар үшін маңызды кезең. Жаңа сынып, жаңа мұғалімдер, оқу талаптары, күн тәртібі және әлеуметтік орта балаға эмоционалдық тұрғыдан елеулі жүктеме түсіреді. Сондықтан мектепке бейімделу үдерісіне ерекше көңіл бөлген жөн.

Мектепке бейімделу дегеніміз не? Бейімделу – баланың жаңа өмір жағдайларына біртіндеп үйрену үдерісі. Ол бірнеше бағытты қамтиды:психологиялық – өзін оқушы ретінде қабылдау, эмоциялық – қобалжу мен алаңдаушылықты жеңе білу, әлеуметтік – сыныптастарымен және мұғалімдермен жақсы қарым-қатынас орнату, физиологиялық – жаңа күн тәртібі мен оқу жүктемесіне ағзаның бейімделуі.Әр бала бұл кезеңнен әртүрлі өтеді. Кейбірі тез үйренсе, енді біріне бірнеше апта, тіпті бірнеше ай қажет болуы мүмкін.

Неліктен күйзеліс пайда болады? Мектеп – баланың өміріндегі үлкен өзгеріс. Ол мектепке қуана барса да, ішінде табиғи алаңдаушылық болуы мүмкін:қателесіп қалудан қорқу, мұғалімнің немесе сыныптастарының бағалауынан қысылу, өз күшіне сенімсіздік, жаңа ережелер мен міндеттер, үйреншікті күн тәртібінің өзгеруі.Бұл – еркелік емес, баланың жаңа ортаға бейімделуге тырысуының табиғи көрінісі.

Ата-аналар қалай көмектесе алады?

1. Баламен эмоциялық байланысты нығайтыңыз. Күн сайын баламен сөйлесуге уақыт бөліңіз. Тек «Қандай баға алдың?» деп емес, мынадай сұрақтар қойыңыз:Бүгін сені не қуантты?Бүгін ең қиын болған нәрсе қандай?Бүгін өзіңді не үшін мақтан тұтасың? Осындай әңгімелер балаға өз сезімдерінің маңызды екенін сезіндіреді.

2. Мінсіз нәтиже талап етпеңіз. Оқудың алғашқы апталарында басты мақсат – жоғары баға емес, мектеп өміріне сәтті бейімделу. Егер бала ата-анасының махаббаты оның бағасына байланысты емес екенін сезінсе, оның мазасыздығы айтарлықтай азаяды.

3. Күн тәртібін сақтаңыз. Уақытылы ұйқы, дұрыс тамақтану, таза ауада серуендеу және демалыс жүйке жүйесінің оқу жүктемесіне жеңіл бейімделуіне көмектеседі.

4. Эмоцияларды басқаруға үйретіңіз. Балаға өз қорқынышы мен уайымы туралы ашық айтуға мүмкіндік беріңіз. Мысалы: «Уайымдама, ештеңе етпейді» деудің орнына,«Сенің қазір қобалжып тұрғаныңды түсінемін. Қалай жеңуге болатынын бірге ойланайық» деп айту әлдеқайда тиімді.Бала өз эмоцияларының қабылданатынын сезінгенде, оларды жеңіл еңсереді.

5. Басқа балалармен салыстырмаңыз.  Салыстыру көбіне баланы ынталандырмайды. Оның орнына өз жетістіктерін байқаңыз: «Бүгін сен кешеге қарағанда жақсырақ орындадың.»Бұл өзіне деген сенімділік пен ішкі ынтаны қалыптастырады.

Қандай белгілерге назар аудару қажет? Кейде бейімделу үдерісі қиынырақ өтуі мүмкін. Мұндай жағдайда психологтың көмегіне жүгінген дұрыс:мектепке барар алдында жиі басының немесе ішінің ауыруына шағымданса, ұйқысы бұзылса, көңіл күйі ұзақ уақыт төмен болса, мектепке барудан бас тартса, жиі жыласа, қатты мазасызданса, тұйықталып немесе ашушаң болып кетсе.Мұндай белгілерді ерте байқау балаға дер кезінде көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

Ересектер нені есте сақтауы керек? Балалар ата-анасының көңіл күйін өте жақсы сезінеді. Егер ересектер үнемі бағалар туралы алаңдап, қобалжып жүрсе немесе мектепке қатысты жағымсыз эмоцияларын жиі білдірсе, бала да сол күйді қабылдайды.Сабырлылық, түсіністік және қолдау – бала үшін ең сенімді тірек.

Қорытынды: Мектепке бейімделу – мінсіз өтуі тиіс сынақ емес, баланың өміріндегі жаңа кезеңге табиғи түрде үйрену үдерісі.Бұл уақытта балаға ең қажет нәрсе – өзін түсінетін, тыңдайтын және қолдайтын жақын жандардың болуы.

Ата-ананың мейірімі, қамқорлығы және сөзсіз қабылдауы баланың өзіне деген сенімін арттырып, мектеп өміріне қызығушылықпен бейімделуіне көмектеседі. Осындай қолдаудың арқасында бала қиындықтарды жеңіл еңсеріп, жаңа білім мен мүмкіндіктерге сеніммен қадам басады.

«Ана мен бала орталығы» ШЖҚ КМК-ың психологы: Рахымжанова Т.А.